door Anneke Kuys, namens de Werkgroep Fok & Advies (Laatste update 2010)
Al enige jaren is het bij vele Nederlandse kattenverenigingen niet meer toegestaan om witte katten met elkaar te kruisen. Op deze manier hoopt men de kans op doofheid bij witte kittens te verkleinen. Daarnaast moeten eigenaars van witte katten die willen showen en/of fokken een verklaring kunnen laten zien/insturen, waaruit blijkt dat de betrokken witte kat niet doof is. Tot nog toe nam Felikat genoegen met een verklaring van de dierenarts. Gebleken is echter dat dit geen 100% zekerheid geeft of de kat maar gedeeltelijk horend is. Op de ALV van 2003 van Felikat werd daarom een voorstel ingediend om voortaan uitsluitend een verklaring te accepteren dat een kat niet doof is, als dit was vastgesteld door middel van de Baertest. Dit voorstel heeft het niet gehaald met een marge van één stem! In dit voorstel werd deze test verplicht gesteld voor de witte ouderdieren en de witte kittens. Mogelijk dat het voorstel wel aangenomen zou zijn als dit niet voor alle witte kittens zou gelden, maar uitsluitend diegene die voor fok of show bestemd waren? De grootste weerstand kwam uit een groep fokkers van een bepaald ras. Het was waarbij onduidelijk of dit uit financieel oogpunt was, of dat men meende dat dit door de kittens als onprettig werd ervaren of beiden. Ja, vaccinaties zijn ook niet prettig, maar iedereen is inmiddels toch wel overtuigd van de noodzaak daarvan.Gezien de huidige ontwikkelingen in de catfancy is te verwachten dat deze test, net als bijvoorbeeld het chippen, uiteindelijk door de overheid dwingend wordt voorgeschreven.We hebben een kleine inventarisatie per email gehouden onder een aantal Felikat Maine Coonfokkers die wel eens met effen wit fokken. Als resultaat kwam hieruit dat de meeste van hen op dit moment wél de Baertest gebruikten, soms voor alle witte kittens uit het nest, maar in ieder geval voor de katten die als fok- of showdier worden verkocht.
Niet iedereen maakt gebruik van internet en mailinglijsten. Daardoor kan het feit, dat sommige fokkers als standaardtest de Baertest hanteren en andere fokkers een gehoortest bij de dierenarts, onvoldoende bekend zijn. Ook kunnen fokkers, die maar incidenteel een nestje met effen wit fokken, door naar een witte kater te gaan, zich onvoldoende verdiept hebben in deze testen.
Daarom willen we dit onderwerp bij de fokkers die de Baertest nog niet standaard gebruiken, aspirant fokkers en kopers onder de aandacht brengen.
Hieronder treft u het onderdeel Doofheid bij Witte Katten (W-gen) uit het Gezondheids- en Welzijnsreglement van de NKFV aan, dat wij met toestemming hebben overgenomen. Bij de NKFV is de Baertest wel verplicht, maar uitsluitend voor fok- en showdieren. De Werkgroep F & A adviseert iedereen die met witte katten fokt, showt of van plan is dit te gaan doen, om bij witte fok/showdieren door middel van de Baertest vast te laten stellen of de kat geheel of gedeeltelijk horend is. Dit geeft voor koper en verkoper 100% duidelijkheid en bespaart u problemen in de toekomst.
DOOFHEID BIJ WITTE KATTEN (W-gen)
Een embryo ontwikkelt zich door middel van celdeling. In het beginstadium ontstaan er diverse soorten cellen die ieder een eigen functie te vervullen hebben. Bij katten met het W-gen gaat er in dit stadium iets mis in de ontwikkeling van het embryo.
Vacht
Onder invloed van het W-gen komen de pigmentcellen die verantwoordelijk zijn voor de vachtkleur niet op de plaats waar ze hun taak (het kleuren van de haren) moeten uitvoeren. Daarom is de vacht van een kat met het W-gen altijd ongekleurd (wit), terwijl de kat genetisch gezien wel een kleur heeft.
Oogkleur
Daarnaast is het mogelijk dat het W-gen de oogkleur van de kat beïnvloedt. Normaal gesproken heeft een raskat de oogkleur die hoort bij de genetische vachtkleur. Bij Perzische katten die gebruikt worden voor de fok van witte katten, is de oogkleur meestal oranje. Bij Oosters Kortharen groen en bij de Turkse Angora amber. Indien het W-gen de pigmentatie van een oog beïnvloedt, is het betreffende oog echter blauw. Soms is één oog blauw, soms beide ogen. Witte Perzische kittens komen voor met twee oranje ogen, twee blauwe ogen, of één oranje en één blauw oog (odd-eye). Witte Oosters Korthaar katten komen voor met twee groene ogen, twee blauwe ogen, of één groen en één blauw oog (odd-eye). En witte Turkse Angora katten komen voor met twee amber ogen, twee blauwe ogen, of één amber en één blauw oog (odd-eye).
De Foreign White is een witte Siamees. Voor de fok van deze kat wordt een witte kat gekruist met een Siamees (colourpoint). De Siamees heeft blauwe ogen, dit Siamees-blauw wordt bij de Foreign White Turner-blauw genoemd. Foreign White katten kunnen dus voorkomen met twee Turner-blauwe ogen, twee W-blauwe ogen, of één Turner blauw en één W-blauw oog. In alle gevallen heeft de Foreign White dus twee blauwe ogen.
Daarnaast bestaat er ook een geheel witte kat met rode ogen. Dit is de albino (zeer zeldzaam). Het albinisme wordt veroorzaakt door een ander gen (cc) dan het W-gen. En er schijnt een Recessive White te bestaan, een zeldzame kat waarbij de witte vacht recessief vererft door een ander gen dan het W-gen.
Opmerkelijk is dat bij het door het W-gen veroorzaakte blauwe oog het tapetum lucidum ontbreekt. Het is op dit moment echter nog niet duidelijk of er een relatie bestaat tussen het tapetum lucidum en doofheid.
Waarom, of, en op welke manier, het W-gen soms wel en soms niet de oogkleur beïnvloedt is nog niet duidelijk.
Gehoor
Ook kan het W-gen het gehoor van de kat beïnvloeden. Door een stoornis van de bloedtoevoer naar het middenoor (cochlea) is/wordt (vlak na de geboorte) de kat doof. De doofheid treedt vaker op aan de kant(en) van een W-blauw oog. Maar ook hier is nog niet duidelijk waarom, en op welke manier, het W-gen soms wel en soms niet doofheid veroorzaakt. Een kat kan lateraal (eenzijdig) of bilateraal (tweezijdig) doof of slechthorend zijn ten gevolge van de invloed van het W-gen.
Samenvattend:
Het W-gen is bij katten altijd verantwoordelijk voor een witte vacht (een niet-gekleurde vacht).
Het W-gen kan verantwoordelijk zijn voor een blauwe oogkleur bij witte katten.
Het W-gen kan aangeboren doofheid veroorzaken.
Doofheid komt vaker voor bij witte katten met het W-gen dan bij niet-witte katten.
Doofheid bij witte katten komt vaker voor aan de kant van een W-blauw oog dan aan de kant van een niet-W-blauw oog.
Omdat dit syndroom veel overeenkomsten heeft met ‘het Waardenburg syndroom’ bij de mens, wordt deze term ook bij de kat gebruikt. Wat de doofheid betreft spreekt men van leukistische doofheid, cochleaire doofheid of congenitale (aangeboren) doofheid.
Met behulp van een Brain stem Auditory Evoked Responce test (BAER-test) of Brain stem Auditory Evoked Potentials test (BAEP-test) kan aangetoond worden of een kat horend is. Dit is momenteel de enige test die kan bewijzen dat een kat goed hoort. Deze elektrodiagnostische test kan bij kittens vanaf zes weken worden afgenomen door gespecialiseerde dierenartsen. De kat moet voor het onderzoek gechipt worden.
De kosten zijn afhankelijk of chippen en eventuele narcose zijn inbegrepen.
De test is niet belastend voor het dier. De eigenaar mag de kat zelf vasthouden. Er wordt bij elk oor en bovenop het hoofd een dunne naald in de huid gestoken. Dan dient de onderzoeker geluidsimpulsen met verschillende frequenties toe in elk oor. Alleen bij katten die erg onrustig zijn tijdens het onderzoek zal een lichte narcose nodig zijn.
Het onderzoek kan met een betrouwbaarheid van 100% gedaan worden bij kittens vanaf zes weken.
Adressen doofheidonderzoek in Nederland:
Plaats |
Adres |
Nadere info |
Eersel |
KVGD Eersel |
tel.0497-518000 http://www.kvgd-eersel.com/ |
Voorschoten |
Boerderij "de Keerhoeve" |
Tel. 071 - 561 38 36 |
Genetica
Het W-gen vererft autosomaal dominant. Dit houdt het volgende in: een kat heeft het W-gen (één of twee, dat maakt niet uit) en is helemaal wit, of een kat heeft geen W-gen (alleen ww-genen). Witte vlekken op een kat (particolours) worden niet veroorzaakt door het W-gen. Het W-gen veroorzaakt een geheel witte kat (een pas geboren witte kat kan soms een gekleurde kopvlek hebben die later wegtrekt).
Tabel 1
| w |
w |
|
| w |
ww |
ww |
| w |
ww |
ww |
Een kat zonder W-gen (ww) gekruist met een kat zonder W-gen (ww) geeft 100% kans op kittens zonder het W-gen (ww).
Tabel 2
| w |
w |
|
| W |
Ww |
Ww |
| w |
ww |
ww |
Een heterozygoot witte kat (Ww) gekruist met een kat zonder W-gen (ww) geeft 50% kans op heterozygote witte kittens (Ww), en 50% kans op kittens zonder W-gen (ww).
Tabel 3
| W |
w |
|
| W |
WW |
Ww |
| w |
Ww |
ww |
Een heterozygote witte kat (Ww) gekruist met een heterozygote witte kat (Ww) geeft 25% homozygote witte kittens (WW), 50 % heterozygote witte kittens (Ww), 25% kittens zonder het W-gen (ww).
Tabel 4
| w |
w |
|
| W |
Ww |
Ww |
| W |
Ww |
Ww |
Een homozygote witte kat (WW) gekruist met een kat zonder W-gen (ww) geeft 100% kans op heterozygote witte kittens (Ww).
Tabel 5
| W |
w |
|
| W |
WW |
Ww |
| W |
WW |
Ww |
Een homozygote witte kat (WW) gekruist met een heterozygote witte kat (Ww) geeft 50% kans op heterozygote witte kittens (Ww) en 50% kans op homozygote witte kittens (WW).
Tabel 6
| W |
W |
|
| W |
WW |
WW |
| W |
WW |
WW |
Een homozygote witte kat (WW) gekruist met een homozygote witte kat (WW) geeft 100% kans op homozygote witte kittens (WW).
Men gaat er van uit dat de kans op doofheid groter is bij homozygote witte katten (WW). Bij het fokken moet daarom uit voorzorg vermeden worden dat er homozygoot witte kittens geboren worden. Dat is alleen mogelijk door een witte kat (met W-gen) te kruisen met een niet geheel witte kat (zonder W-gen).
Voor het fokken met witte katten gelden de volgende regels zoals vermeld in het Gezondheids- en Welzijnsreglement NKFV:
21.2 Lateraal (eenzijdig) of bilateraal (tweezijdig) dove of slechthorende katten mogen niet gebruikt worden als fokkat, ongeacht de kleur van de kat.
21.3 Lateraal (eenzijdig) of bilateraal (tweezijdig) dove of slechthorende kittens mogen niet verkocht worden als fokkat, ongeacht de kleur van de kat.
21.4 Van elke witte fokkat dient, voordat deze voor de fok gebruikt wordt, het gehoor getest te worden door een veterinair specialist d.m.v. een Brain stem Auditory Evoked Responce test (BAER-test) of Brain stem Auditory Evoked Potentials test (BAEP-test). De kat dient voor de test gechipt te zijn.
21.5 Van witte katten van alle rassen mogen alleen die witte katten voor de fok gebruikt worden, waarbij op een leeftijd van zes weken of ouder door een veterinair specialist d.m.v. een BAER- of BAEP-test aangetoond is dat de kat bilateraal goed horend is.
21.6 In het verkoopcontract van katten uit een wit, bilateraal goed horend ouderdier dient duidelijk de volgende tekst vermeld te worden: ‘het gehoor van het witte ouderdier van deze kat is d.m.v. een BAER / BAEP test onderzocht. Testnummer: …………., test uitgevoerd door …………………. op datum: …………… De uitslag van de test was dat het ouderdier bilateraal goed horend is’.
21.7 Een witte kat mag alleen als fokdier verkocht/weggedaan worden indien deze bilateraal goed horend is, hetgeen voor verkoop getest moet zijn door een veterinair specialist d.m.v. een BAER-test of BAEP-test, nadat de kat gechipt is. Bij overdracht van de kat dient het testformulier meegegeven te worden aan de nieuwe eigenaar.
21.8 Voor kittens uit kruisingen van twee geheel witte katten zullen geen stambomen afgegeven worden door de Raad van Toezicht van de NKFV.
21.9 Aan nakomelingen uit een witte kat gekruist met een niet geheel witte kat zal door de Raad van Toezicht van de NKFV alleen stambomen afgegeven worden indien de stamboomaanvraag vergezeld gaat van een bewijs dat het witte ouderdier bilateraal volledig horend is (kopie BAER- of BAEP-test).
21.10 Indien door middel van een goed onderbouwde klacht blijkt dat een fokker een witte kat verkocht/weggedaan heeft die lateraal of bilateraal doof of slechthorend is, zullen de witte ouderdieren van de kat een fokverbod krijgen. De Raad van Toezicht van de NKFV zal dan voor kittens uit de witte ouderdieren geen stambomen meer afgeven. Dit fokverbod kan opgeheven worden voor één of beide witte ouderdieren indien de eigenaar van het betreffende ouderdier kan aantonen dat dit ouderdier bij een veterinair specialist BAER-test of BAEP-test heeft ondergaan en bilateraal goed horend is.
Geadviseerd wordt om het gehoor van alle witte kittens uit een wit ouderdier voor verkoop te laten testen bij een veterinair specialist d.m.v. een Brain stem Auditory Evoked Responce test (BAER-test) of Brain stem Auditory Evoked Potentials test (BAEP-test). Bij overdracht van het kitten dient het testformulier meegegeven te worden aan de nieuwe eigenaar.
